و در پايان اين آيه براى تاكيد هر چه بيشتر اضافه مىكند : « و هر كس يكى از اين امور را انجام دهد عقوبت و مجازاتش را خواهد ديد » ( * ( وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ يَلْقَ أَثاماً ) * ) . « اثم » و « اثام » در اصل به معنى اعمالى است كه انسان را از رسيدن به ثواب دور مىسازد ، سپس به هر گونه گناه اطلاق شده است ، ولى در اينجا به معنى جزاى گناه است . بعضى نيز گفته‌اند كه « اثم » به معنى گناه و « اثام » به معنى كيفر گناه است ( 1 ) . و اگر مىبينيم بعضى از مفسران آن را به معنى بيابان يا كوه يا چاهى در جهنم ذكر كرده‌اند در واقع از قبيل بيان مصداق است . درباره فلسفه تحريم زنا در جلد 12 صفحه 103 به بعد ( ذيل آيه 33 سوره اسراء ) مشروحا بحث كرده‌ايم . قابل توجه اينكه در آيه فوق ، نخست از مساله شرك ، سپس قتل نفس ، و بعد از آن زنا سخن به ميان آمده ، از بعضى از روايات استفاده مىشود كه اين سه گناه از نظر ترتيب اهميت به همين صورت كه در آيه آمده‌اند مىباشد . ابن مسعود از پيامبر گرامى اسلام ص چنين نقل مىكند عرض كردم : اى الذنب اعظم ؟ قال ان تجعل للَّه ندا و هو خلقك ، قال قلت ثم اى ؟ قال ان تقتل ولدك مخافة ان يطعم معك ، قال قلت : ثم اى ؟ قال ان تزانى حليلة جارك ، فانزل اللَّه تصديقها * ( وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّه إِلهاً آخَرَ ) * - الى آخر الايه : « كدام گناه از همه گناهان بزرگتر است ؟ فرمود : اين كه براى خدا شبيهى قرار دهى در حالى كه او تو را آفريد ، عرض كردم بعد از آن كدام گناه ؟ فرمود : اينكه فرزند خود را از ترس اينكه مبادا با تو هم غذا شود به قتل برسانى ! ، باز

--> ( 1 ) تفسير فخر رازى ذيل آيه مورد بحث .